برنامه ریزی محیط زیست برای بهبود کیفیت محیط زیست شهری

توان پایداری محیط زیست شهری برای قدرت مقابله با تغییرات چقدر است ؟اصولاً ظرفیت زیستی در شهرها چقدر است ؟ آیا طبیعت می تواند با این سرعت تخریب و تحولاتی را که شهرها بر محیط خود تحمیل می کنند بازسازی کند ؟ اینها سوالاتی هستند که ظرفیت برد یک شهر را برای بهبود کیفیت محیط زیست خود تعیین می نمایند . شهرها معمولاً در مناطقی خوش آب و هوا با منابع آبی متناسب ، خاک مناسب برای پالایش پساب و پسماندها ( به همین دلیل فضای سبز و درختکاری رواج دارد ) و در دشت ها یا دامنه کوهها پایه ریزی شده و توسعه می یابند و در واقع قسمتی از طبیعت که ظرفیت برد نسبتاً بالایی دارد برای استقرار و توسعه شهر در نظر گرفته می شود اما بعد از طی یک دوره 50 ساله از استقرار یک شهر در طبیعت چه بلائی بر سر طبیعت می آید ؟

هوای آلوده ناشی از منابع ثابت و متحرک ، آلودگی منابع آبهای زیر زمینی در اثر نشت پساب ها ی خانگی و کارخانجات ، آلودگی صنعتی و صوتی ناشی از اتومبیلها ، هواپیما و تحرک و کار صنایع در شهر و در مجموع آلودگی های زیست محیطی از مهمترین تولیدات یک شهر هستند که بشدت توان پایداری یک شهر را کاهش مید هند بنحوی که کیفیت محیط زیست به پائین ترین درجه خود رسیده و همه شاخص های پایداری دگرگون خواهند شد .

برنامه ریزی محیط زیست برای بهبود کیفیت محیط زیست در شهرها بایستی در اولویت کار مدیریت شهری قرار گیرد .

در صورتیکه برنامه ریزی شهری بدون دخالت فاکتورهای زیست محیطی صورت گیرد همان خواهد شد که اکنون دامنگیر اکثر شهرهای ماست . در نظر گرفتن شکل شهر ، توسعه آتی ، تقسیم کاربریها ، برنامه ریزی حمل و نقل و .... دیگر امروزه انسان شهر نشین را که محور همه فعالیتهاست کفایت نمی کند . و در صورتیکه برنامه ریزی محیط زیست در راس برنامه ریزی های یک شهر نباشد نزول کیفیثت محیط زیست را در پی خواهد داشت .

اگر چه در ابتدای تشکیل و استقرار یک شهر برنامه آمایش سر زمین و با در نظر گرفتن تمام فاکتور های زیست محیطی صورت می گیرد اما باید اذعان کرد که برنامه ریزی یک فرایند دائمی است و بنابر این حتی بعد از استقرار یک شهر برنامه ریزی محیط زیست بهمراه مدیریت محیط زیست شهری می تواند به بهبود کیفیت محیط زیست شهری بیانجامد .  در این برنامه ریزی و مدیریت پایش اساسی  از فاکتورهای اقلیمی ، خاک ، تا حتی فیزیولوژیکی و اثرات محیط زیست بر انسان اندازه گیری و با شاخص های کیفیت مقایسه می گردد .

بنابراین برنامه ریزی محیط زیست  چون به ظرفیت برد توجه دارد ضامن سلامتی محیط زیست در شهرهاست و در هر مقطعی که انحرافی از این برنامه ریزی بوجود آید مدیریت محیط زیست شهری  آنرا در این چارچوب قرار خواهد داد .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:47  توسط نگین | 

محیط زیست شهری و بافتهای فرسوده          

نظر به اینکه این نوع محلات از تاٌسیسات بهداشت شهری مناسب برخوردار نمی باشند از مسائل عمده ای که  در بازسازی این محلات مورد توجه قرار می گیرد –دفع فاضلاب – چگونگی دفع آبهای سطحی – مدیریت مواد زائد جامد شهری  و پیش بینی فضای سبز لازم و حل مسائل مربوط به حمل و نقل شهری است . دادن حیات و بوجود آوردن انطباق با شرایط جدید زندگی و ایجاد زیر ساختهای شهری منطبق با بافتهای سنتی از مسائلی هستند که در برنامه ریزی محیط زیست مورد توجه قرار می گیرند .

هدف اصولی و عمده هر فرآیند سالم سازی محیط ؛ بهبود بخشیدن به سلامت و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان است . طراحی ؛ تدوین و بکار گیری برنامه ریزی بر مبنای شاخص های زیست محیطی ابزار فوق العاده ارزشمندی جهت ارزیابی اعمال و سیاست ها ؛ ایده ها ؛ طرحها و ابتکارات مختلف هستند . بر این اساس در برنامه ریزی محیط زیست برای حفظ کاربری موجود در یک بافت فرسوده و یا تغییر آن شاخص های کیفیت محیط زیست مد نظر قرار می گیرند و معیارهای لازم برای سلامت زیست محیطی بدست خواهد آمد .

در این تحقیق معیارهای سالم سازی محیط مورد بررسی قرار گرفته و با توجه به اینکه بافتهای فرسوده عموماً دچار معضلاتی هستند که در اکثر بافتهای از این نوع یکسان است و اصلی ترین آن هم مربوط به کیفیت پائین ساخت و ساز و قدمت زیاد ساختمان است مقایسه ای از نظر برنامه ریزی شهری صورت گرفته خواهد شد .

عمده ترین فرضیه های ما به قرار زیرند :

در بافتهای فرسوده کیفیت محیط زیست پائین است .

بافتهای فرسوده شهری عمدتاٌ موجد آلودگی های زیست محیطی هستند .

عدم رعایت مقررات و ضوابط شهر سازی در ساخت و ساز ها و ضعف برنامه ریزی شهری بافتهای فرسوده فاقد کیفیت محیط زیست مطلوب نموده است.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:39  توسط نگین | 

آمایش سرزمین

در بررسی ریشه لغت آمایش با توجه به مفهوم علمی آن و در جهت سازماندهی فضا ، مجموعه فعالیت هایی صورت خواهد گرفت که به نوعی در معانی مختلف مصدر

"‌آمودن " مستتر است . آمودن همانطور که در لغت نامه ها آمده است ، معنای مستعد کردن ،‌آمیختن و ... را می دهد. اما در حیطه برنامه ریزی ، آمایش سرزمین دلالت بر اقدام هایی دارد که به طور گسترده توسط بخش عمومی بکار گرفته می شود تا آینده توزیع فعالیت ها و سکونتگاه ها را در فضا تحت تاثیر قرار دهد .

هرچند بررسی تحولات آمایش سرزمین درسال‌های گذشته مبین تکوین و تکامل جایگاه این مهم در نظام برنامه‌ریزی کشور است و در حقیقت می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که مقوله آمایش سرزمین بهرغم فراز و نشیب‌های فراوان از پشتوانه‌های قانونی بسیار مستحکمی در نظام برنامه‌ریزی کشور برخوردار است اما برنامه‌های آمایش سرزمین هیچگاه به مرحله اجرا گذاشته نشده‌اند.

براساس این، اتخاذ تدابیر و ایجاد سازوکارهای مناسب برای رفع این موانع در کانون توجه نظام برنامه‌ریزی کشور قرار دارد. علاوه بر این اعمال قوانین یا اجرای مصوبات متناقض با اهداف و سیاست‌های آمایش سرزمین بخشی از عوامل نتیجه‌بخش نبودن برنامه‌های آمایش سرزمین در ایران به شمار می‌آید. اجرای طرح‌ها و پروژه‌های فاقد توجیه آمایش در وضعیتی که سازوکارهای ایجاد هماهنگی‌های بخشی – منطقه‌ای یا هماهنگی‌های عمودی و افقی در سیاستگذاری توسعه در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و محلی از کارآمدی مناسبی برخوردار نبوده‌اند نیز از دیگر عوامل نقض جهت‌گیری‌های آمایش سرزمین محسوب می‌شوند.

براساس شناخت ضرورت‌های یادشده نظام برنامه‌ریزی کشور با تشکیل کمیسیون برنامه‌ریزی فضایی و توسعه منطقه‌ای در ساختار نظام برنامه‌ریزی برنامه پنجم تلاش گسترده‌ای را در قالب کمیسیون‌های تخصصی آمایش سرزمین، توسعه منطقه‌ای و پایداری محیطی برایریشه‌یابی و رفع تنگناهای فراروی توسعه فضایی کشور و ایجاد عدالت سرزمینی سامان داد و با شناسایی تنگناهای موجود در قالب هر یک از نظام‌های برنامه‌ریزی، اجرایی و نظارت و ارزیابی به سازوکارهای عملی مشخصی برای کاهش معضلات پیش‌گفته نایل شد. از مهم‌ترین این موارد در بحث آمایش سرزمین ایجاد شورای آمایش سرزمین به عنوان نهادی بین وزارتخانه‌ای با هدف نهادسازی و ایجاد سازوکارهای اعمال هماهنگی‌های عمودی و افقی در سطوح مختلف برنامه‌ریزی آمایشی و اجرای نظام یکپارچه برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه سرزمین (از طریق اعمال هماهنگی در برنامه‌ریزی‌های آمایشی و کالبدی) است.

همچنینتلاش گسترده‌ای در قالب بسته اجرایی توسعه متعادل و متوازن منطقه‌ای برای ایجاد تعادل‌های منطقه‌ای از طریق اعمال سیاست‌های فضایی، تمرکززدایی و

افزایش اختیارات استان‌ها، کارآمدسازی نظام درآمد – هزینه استان‌ها و.... صورت پذیرفته است که می‌تواند منشأ خدمات بزرگی در زمینه توسعه فضایی قلمروملی باشد.

براساس این، ایجاد سازوکارهای هماهنگ‌سازی سیاست‌های فضایی بین‌بخشی، اتخاذ سیاست‌های توازن بخشی به اقتصاد مناطق و دستیابی به الگویی بهینه از تقسیم کار تخصصی بین مناطق، اصلاح نظام سکونتگاهی، و ایجادسازوکارهای ارزیابی و نظارت بر تحولات توسعه فضایی کشور از جمله مهم‌ترین مواردی هستند که شایسته است، در سیاست‌ها و اقدام‌های آمایش سرزمین در دستور کار قرار گیرند.

روند شتابان رشد جمعیت به ویژه در دهه 50 و60 شمسی، دولتمردان و برنامه‌ریزان کشور را در مقابل انبوهی از نیازهای اساسی، خدماتی و زیربنایی قرارداد که به نفع آن سیاست‌ها و برنامه‌های متعددی در قالب طرح‌های عمرانی در کشور برای پاسخگویی به این نیازها به اجرا درآمد که بازخوردهای آن به صورت فعالیت‌ها و سکونت‌گاه‌های متعدد در پهنه سرزمین نمایان شده است.

به این ترتیب چشم‌اندازهای توسعه کشور در خلال چند دهه اخیر و تحت تأثیر این تحولات کمی و کیفی، دگرگونی‌های عمیقی را تجربه کرده است.

حاصل این تحولات باعث توزیع ناموزون فعالیت‌ها و سکونتگاه‌ها در کشور شده است که تحلیل آنها در برنامه‌ریزی‌هایآمایشی بسیار حائز اهمیت است. البته در تحلیل ساختار فضایی کشور نمی‌توان فقط سیاست‌ها و برنامه‌های گذشته را مقصد قلمداد کرد زیرا بخشی از این نبود تعادل‌های فضایی ناشی از شرایط طبیعی حاکم بر کشور (شرایط اقلیمی و توپوگرافیک کشور) نیز هست در واقع عوامل اصلی شکل‌دهی به ساختار فضایی کشوررا دو گروه عوامل غیرارادی و ارادی می‌توان طبقه‌بندی کرد.

عوامل منبعث از تحولات فراملی طبقه‌بندی می‌شوند. براساس این، توزیع جمعیت و فعالیت‌ها در کشور تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل ارادی و غیرارادی قابل توجیه است.

توزیع ناموزون فعالیت‌ها در پهنه سرزمین که گاه ناشی از نبود قابلیت‌های طبیعی یا به دلیل سیاست‌های ارادی چند دهه گذشته دولت بودهاست، موجب نبود تعادل در توزیع فضایی جمعیت در بین مناطق و درون مناطق در

کشور شده است. به تبعیت از تحولات یادشده توزیع و پراکنش جمعیت در پهنه کشور، دوگانگی زیادی را نمایان می‌سازد. حدود 90 درصد آن در دامنه‌هایدو سلسله جبال البرز و زاگرس در منطقه‌ای حدود 45 درصد سرزمین ...ن هستند و10 درصد بقیه در 55 درصد از نواحی خشک مرکزی، جنوبی و شرقی سکونت دارند.

در سطح ملی حدود 5/17 درصد کل جمعیت شهرنشین کشور در شهر تهران ...ن هستند و قریب به 40 درصد جمعیت شهری کشور نیز در 9شهر بزرگ، حدود 40 درصد در شهرهای متوسط و 20 درصد جمعیت نیز در شهرهای کوچک کمتر از 50 هزار نفر سکونت دارند.

اتخاذ سیاست‌های توسعه قطب‌های رشد در برنامه‌های گذشته موجب قطبی شدن فضای کشور و تمرکز صنایع در بخش‌های خاصی شده است. با استقرار صنایع و تمرکز قطب‌های صنعتی در جوار مراکز بزرگ جمعیتی و مناطق توسعه‌یافته‌تر کشور برای نزدیکی به بازارهای مصرف و استفاده از زیربناهای به نسبت آماده این مناطق، روند جذب جمعیت در این مناطق تشدید شده و به نبودتعادل‌های جمعیتی در سرزمین دامن زده است.

بررسی ساختار فضایی کشورحکایت از آن دارد که هرچند موضوع بهره‌برداری بهینه از سرزمین، استفاده ازقابلیت‌های مناطق مختلف کشور در چارچوب تقسیم کار ملی و تمرکززدایی از مناطق پرتراکم کشور در قالب برنامه‌ریزی آمایش سرزمین همواره یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های برنامه‌ریزان کشور بوده است، اما این برنامه‌ها نتوانسته است در چارچوب برنامه‌های میان مدت توسعه کشور عملیاتی شود .

نبود تعادل‌هایی که به معنای توسعه‌یافتگی بخش بزرگی از پهنه کشور در برابر فشار بیش از حد به عرصه‌های محدودی از سرزمین است. هرچند بخشی از این کاستی‌ها ناشی از شرایط طبیعی کشور است که امکان توسعه و توزیع عادلانه امکانات را در کشور محدود می‌سازد اما بخش زیادی از آنها را می‌توان به سیاست‌ها و برنامه‌های گذشته و حال و ناسازگاری آنها نسبت داد. عدم نگاه بلند مدت به طرح ها و پروژها و نداشتن درک درستی از ضرورت ها بر مشکلات ما طی دهها سال گذشته افزوده است باید از روزمرگی و قدمهای کوچک و ناسازگار بااقلیم هر منطقه دست برداشت . خیلی وقت ها شعارها موجب ریزش سرمایه ها به شوره زار ها شده است . باید فقر را برچید اما با ایده هایی کارآمد و دقیق ،ارد بزرگ می گوید آرمان را نباید فراموش ساخت اما می توان هر دم ، به روشیبهتر برای رسیدن به آن اندیشید . ما نیز می توانیم با نگاهی علمی و دقیق به مقوله آمایش سرزمین از پرت انرژیهای خویش جلوگیری نماییم .در مجموع می‌توان علل اصلی (عوامل ارادی) نقاط ضعف و نارسایی‌های موجود در سازمان فضایی موجود کشور را به رغم تلاش‌های بسیار گسترده در زمینه تدوین

برنامه‌های آمایش سرزمین در عوامل زیر خلاصه کرد:

- فقدان تفکر نظام‌مند و نهادینه برای مدیریت سرزمین در سطوح مدیریتی و برنامه‌ریزی کشور.

- فقدان طرح و برنامه مصوب برای سازماندهی فضایی سرزمین.

- نبود نهاد قانونی مشخص و مسئول برای مدیریت سرزمین و پی‌گیری و نظارت بر اجرای طرح‌های آمایشی.

هرچند ضرورت اتخاذ رویکرد برنامه‌ریزی آمایشی با مختصات پیش‌گفته فقط منحصر به چالش‌های یادشده نیست و ضرورت‌هایینظیر ایجاد هماهنگی‌های لازم بین بخش‌های اقتصادی در سطح سرزمین، توجه به شرایط اجتماعی، قومی و فرهنگی مناطق در برنامه‌ریزی‌ها و توجه به سازگاری محیط زیستی سرمایه گذاری‌ها و بهره‌برداری بهینه از منابع طبیـعی را می طلبد و لزوم ساماندهی نظام اسکان جمعیت و سطح‌بندی مراکز شهری و نواحی روستایی براساس توزیع فعالیت‌ها و امکانات در پهنه سرزمین و در نهایت لزوم توجه به مناسبات و تعاملات جهانی و منطقه‌ای و ضرورت توجه به اینگونه مباحثدر برنامه‌ریزی‌های استراتژیک و درازمدت به لحاظ اهمیت روزافزون مسایل ژئواکونومیک و ژئوپلتیک رویکرد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین را مد نظر قرار میدهد.

به طور کلی آمایش سرزمین به عنوان یک سند مدیریت توسعه تصویر سازمان فضایی در مرحله توسعه یافتگی سرزمین بوده که تجسم سند چشم انداز دراز مدت توسعه ملی بر فضای کشور است و چشم انداز کلی توزیع جغرافیایی جمعیت و ترکیب مناسب فعالیت های ناظر بر بهره برداری از سرزمین و تامین نیاز های جمعیت و فعالیت های اقتصادی و اجتماعی را در قلمروی سرزمین مشخص می کند.

آمایش سرزمین از منظر برنامه ریزی ، در ماهیت از سنخ برنامه ریزی فضایی است ، اما هر برنامه ریزی فضایی که یک یا مجموعه ای ویژگی های زیر را نداشته باشد ، آمایشی نخواهد بود .

ویژگی هایی که این برنامه باید دارا باشد از جمله مشارکت جویانه ،جامع نگر ،کل گرا ، هدفمند ،دور نگر

، انعطاف پذیر ، دارای نگرش کیفی و استنتاج فضایی یا جغرافیایی و... می باشد.

 

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:37  توسط نگین | 

- برنامه‌ريزي شهري و نقش آن در كاهش آسيب‌هاي زلزله

انسان كنوني با علم روز خود همچنان قادر نيست تا خطراتي را كه جامعه خود را تهديد مي‌كند بدرستي شناسايي كند. از جمله اين خطرات زلزله است كه جامعه بشري و شهرها را مورد تهديد قرارمي‌دهند. يكي از روشهايي كه براي مقابله و كاهش اين خطرات مورد توجه قرار مي‌گيرد برنامه‌ريزي جهت مقابله با اثرات زلزله در شهرهاست. اين برنامه‌ريزي شامل برنامه‌ريزي كاهش اثرات زلزله و برنامه‌ريزي آمادگي در برابر زلزله است كه فرايند برنامه‌ريزي مقابله با زلزله را شامل مي‌شوند. برنامه‌ريزي كاهش اثرات زلزله جهت به حداقل رساندن خسارت و آسيبهاي زلزله اقداماتي را اتخاذ مي‌نمايد كه از طريق آن اثرات تخريبي آسيبهاي زلزله را كاهش مي‌دهد . هدف برنامه‌ريزي كاهش اثرات زلزله، كاهش عوارض نامطلوب است كه اقدامات مربوط به آن در اغلب موارد در مقايسه با ساير روشهاي مقابله با زلزله داراي هزينه اي پائين است. برنامه‌ريزي آمادگي در برابر زلزله نيز شامل اقداماتي است كه واكنش در برابر زلزله و فاجعه تلقي مي‌شوند و شامل پيش‌بيني نيازهاي اساسي و منابع قابل بهره‌برداري براي پاسخ به اين نيازها در زمان بحران است. «اصول و روشهای شهرسازی در پیشگیری یا کاهش آسیبهای زلزله می تواند از طریق بهره‌گیری از تجربیات گذشته بررسی و تدوین گردند. این تجربیات نشان داده اند که آثار، عوامل و فرایند اقدامات پس از زلزله در قالب چهار مرحله امداد و نجات، اسکان اضطراری ، اسکان موقت و اسکان دائم قابل بحث و بررسی‌اند. نقش شهرسازی در ارتباط با هر یک از مراحل فوق می تواند از طریق پیش بینی تمهیدات مناسب برنامه‌ریزی و طراحی شهری(از سطوح سیاستگزاری و برنامه‌ریزی گرفته تا طراحی و اجرا) محقق شود».

 

«در ميان سطوح گوناگون برنامه‌ريزي كالبدي كارآمدترين سطح براي كاستن از ميزان آسيب‌پذيري شهرها در برابر زلزله سطح مياني يا همان شهرسازي است. بررسي ميزان آسيب‌ها و صدمات بطور مستقيم و غيرمستقيم به وضعيت نامطلوب برنامه‌ريزي و طراحي شهري آنها مربوط مي‌شود. وضعيت بد استقرار عناصر كالبدي و كاربريهاي نامناسب شهري، شبكه ارتباطي ناكارآمد شهر، بافت شهري فشرده ، تراكمهاي شهري بالا، وضعيت بد استقرار تأسيسات زيربنايي شهر و كمبود و توزيع نامناسب فضاهاي باز شهري و مواردي از اين قبيل نقش اساسي در افزايش ميزان آسيبهاي وارده به شهرها در برابر زلزله دارند، بنابراين: آنچه كه پديده زلزله را در شهرها به يك فاجعه تبديل مي‌كند دربسياري موارد وضعيت شهرسازي نامناسب است. لذا مي‌توان با اصلاح وضعيت شهرسازي آسيب‌پذيري شهرها را در برابر زلزله به ميزان زيادي كاهش داد. به عبارت ديگر ايمني شهري در برابر زلزله را به عنوان يك هدف عمده مي‌بايد در فرآيند شهرسازي وارد ساخت. تنها در اين صورت است كه مي‌توان به شهرهايي مقاوم در برابر زلزله دست يافت».(عبداللهي، 1383:‌ 75)

«برنامه‌ريزي و مقررات توسعه شهري نامناسب مي‌تواند آسيب‌پذيري در مقابل بلاياي طبيعي را تشديد نمايد. اين موضوع اغلب نتيجه‌اي از رويكردهاي پراكنده و متفرق به توسعه و ناكارايي زيرساختهاي مديريتي است».

«بدين سان اقدامات برنامه‌ريزي بايد جزئي روشن كه هدف آن كاهش آسيب‌پذيري در مقابل بلاياست را در بر گيرند و اين موضوع كه چگونه كاهش آسيب‌پذيري از طريق دو مقوله برنامه‌ريزي و حكمروايي قابل تحقق است بايد مورد بحث قرار گيرد».(Wamsler, 2004:14) این دو مقوله را می‌توان در قالب طرحهای شهری تعقیب کرد. «در نظام برنامه ریزی جاری کشور، طرحهای توسعه شهری و بخصوص طرحهای جامع شهری بیشترین تأثیر را بر هدایت توسعه شهرها دارند. اما دراین میان مباحث مدیریت بحران هیچگاه نتوانسته جایگاه خود را پیدا کنند».(عبدلی، 1385 :201)

« انطباق مدیریت بحران های شهری با برنامه های توسعه شهری یک راه موثر در کاهش خسارات بشمارمی‌رود و لازم است در بسیاری از پروژهای توسعه شهری، کاهش آسیب پذیری اقتصادی و فیزیکی خانواده ها و اجتماعات پیش بینی شود. به عنوان مثال برنامه های مسکن می‌توانند با هزینه مناسب با برنامه های شهری هماهنگ شده و ساختمانها در برابر خطرات مقاوم شوند. اما متأسفانه برنامه‌ریزان شهری بدلیل عدم آگاهی از انجام اینگونه اقدامات چشم پوشی می‌کنند. بنابراین یکی از عملکردهای مهم مدیریت بحران مطابقت برنامه های توسعه شهری مانند برنامه های مسکن، تأسیس سکونتگاههای جدید، مدیریت زمین و ... با برنامه های مقابله با خطرات بگونه ای که به کاهش و یا پیش‌گیری از خطر کمک کند، می باشد. به عبارت دیگر کاهش آسیب پذیری نواحی شهری هنگامی تحقق می‌یابد که ایمنی شهر در برابر بلایای طبیعی به عنوان یک هدف اساسی در تمامی سطوح برنامه ریزی مدنظر قرارگیرد».(هادیزاده بزاز، 1386: 158)


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:31  توسط نگین | 

برنامه ريزي شبكه هاي زيرساختي

معرفی رشته شهر سازی:

مقدمه:

 در سال 1400 هجری شمسی ،جمعیت کشور ما به 120 میلیون نفر خواهد رسید که 80 درصد این 120 میلیون نفر در شهرها ساکن می شوند.یعنی کمتر از 20 سال دیگر کشور ایران حدود 96 میلیون شهر نشین خواهد داشت . حال سوال اینجاست که آیا برای اسکان و فراهم نمودن امکانات اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی این 96 میلیون نفر برنامه ریزی کرده ایم؟ در حال حاضر چطور؟ آیا شهرهای ما از حداقل استانداردهای جهان برخوردارند؟ به راستی چه کسانی می توانند طرحی جامع برای شهرها و شهرکها ارائه دهند و در آرامش روحی و جسمی شهرنشینان نقش موثری داشته باشند؟ بدون شک چنین کاری از عهده متخصصن یک رشته بر نمی آید ،بلکه برای ساماندهی یک شهر نیاز به همکاری و همفکری اقتصاد دانان ،جامعه شناسان ، معماران ،مهندسین عمران ، جغرافی دانان و کارشناسان رشته های متعدد دیگر است .

در این میان متخصصین شهر سازی به عنوان سیاست گذار و مدیر متخصص ،نقش بسیار مهمی را بر عهده دارند . متخصص شهر سازی فردی است که می تواند در زمینه طراحی شهری یا برنامه ریزی شهری فعالیت کرده و عامل توسعه شهری شود .

دانش شهرسازی به برررسی کلیه تحولات اجتماعی ،اقتصادی ،سیاسی و فیزکی یک شهر می پردازد و تلاش می کند که روابط موجود در یک شهر را در قالب یک نظام هماهنگ ،مدیریت و ساماندهی کند و متخصص شهرسازی نیز کسی است که با مطالعه و بررسی روابط اجتماعی ،اقتصادی ،سیاسی و فرهنگی حاکم در شهر برنامه ای بسامان و مطبوع برای یک شهر ارائه می دهد .برنامه ای که تصویر گر سیمای شهر در آینده است .

در این رشته حداقل شش محور اصلی وجود دارد که در برنامه ریزی و طراحی شهری سرنوشت ساز است .این شش محور عبارتند از :

1)برنامه ریزی شهری : که عمدتآ بر روی کاربری اراضی متمرکز است ،یعنی بررسی می کند که ما چگونه فضا و پهنه شهر را به فعالیت های مختلف اعم از صنعتی ،تجاری و مسکونی اختصاص دهیم .  

2)برنامه ریزی حمل و نقل

3)برنامه ریزی اقتصادی و اجتماعی :چون در شهر تنها موضوع مورد بررسی فیزیک شهر نیست بلکه مساله مهم ،جامعه شهری و انسان هایی هستند که در این محیط زندگی می کنند .به عبارت دیگر برای اقشار مختلف که امکانات اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی دارند یا برای اقوام مختلفی که در مکان های مختلف یک شهر زندگی می کنند ،باید برنامه ریزی شود .

4)برنامه ریزی شبکه های زیر ساختی: مثل آب ،برق ،تلفن

5)برنامه ریزی محیط زیست :این برنامه ریزی به بررسی خطرات محیط زیست مثل سیل و زلزله می پردازد و برای مقابله با این سوانح برنامه ریزی می کند و تاثیرات سوئی را که انسان بر محیط زیست می گذارد مطالعه می کند .  

6)طراحی شهری:طراحی شهری که به طراحی سه بعدی شهر پرداخته و محور توجه آن مناسبات انسان با محیط فیزیکی خود است . در واقع در طراحی شهری انسان با تمام خصوصیات جسمی ،روحی و معنویش مطرح است و هدف آن نیزارتقای کیفیت شهر می باشد .

توانایی های لازم :

دانشجوی این رشته باید با طراحی و مفاهیم هنری مثل روانشناسی رنگ ها آشنا باشد و در عین حال به مفاهیم تکنیکی و اصول فنی کار مثل نقشه برداری ،رسم فنی ،پرسپکتیو ،هندسه فضایی ،مدلسازی ،ریاضی و مسائل انسانی و اجتماعی مثل مبانی جامعه شناسی علاقه مند باشد و بداند که در طی تحصیل باید کارهای تحقیقاتی و عملی بسیاری انجام دهد . در ضمن رشته شهر سازی نیاز به مطالعه زیاد ،کارهای فیزیکی گسترده و برداشت های میدانی بسیاری دارد به همین دلیل دانشجو باید دقت زیادی را به آن اختصاص دهد . همچنین باید قدرت تحلیل بالایی داشته باشد و در طراحی زبردست باشد .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:27  توسط نگین | 

پیامدها و اثرات گسترش گردشگری بر توسعه پایدار شهری

مورد: شهر تنکابن(استان مازنداران)

از چالشهای پیشِ روی برنامه ریزی شهری در ایران مباحث مربوط به پایداری و توسعه پایدار شهری است. عوامل گوناگونی وجود دارند که توسعه پایدار شهری را تحت تاثیر قرار می­دهند که یکی از این عوامل می تواند گردشگری و پیامدهای حاصل از آن باشد. بررسی جامع پیامدهای گسترش گردشگری در یک منطقه شهری مستلزم بررسی آن در قالب توسعه پایدار شهری است. در سالهای اخیر شهر تنکابن بعنوان یک مقصد گردشگری مطرح بوده که تحت تاثیر پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی حاصل از توسعه گردشگری قرار گرفته که تاثیر عمده ای بر پایداری شهری شهر تنکابن داشته است. در این پژوهش ضمن بررسی مفاهیم گردشگری پایدار، توسعه پایدار شهری اثرات و پیامدهای گردشگری بر توسعه پایدار شهری شهر تنکابن مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های حاصله که بر اساس نظر مردم و مسولین گردآوری شده حاکی از آن است که علیرغم اثرات عموماً مثبت اقتصادی و برخی اثرات مثبت اجتماعی در برخی جنبه های اجتماعی و اغلب جنبه های زیست محیطی پیامدهای منفی بوده که به اشکال گوناگون به ناپایداری شهری منطقه کمک می کند.

 

واژگان کلیدی: گردشگری،توسعه پایدار، توسعه پایدارشهری، اثرات و پیامد ها، تنکابن؛ 

مدیریت بحران های طبیعی با تاکید بر سیل در ایران

با آنکه بحرانها همواره با بشر همراه بوده اند مدیریت بحران به صورت یک حرفه و رشته علمی نسبتا نوپا و جوان است و برای آنکه به عنوان یک رشته علمی و حرفه ای بتواند استمرار یابد نیاز به توسعه اصول و مبانی خود دارد. در این راستا سیل به عنوان یک بحران طبیعی که آسیب های زیادی را در طی چند سال برای کشور ایران به بار آورده است. متاسفانه در کشور از یک الگوی مناسب برای مدیریت بحران  کارا  در این زمینه بهره نمی برد. این امر ضرورت مطالعات و بررسی هایی که پیرامون سیل در دنیا صورت گرفته است را زیاد می کند. این مقاله سعی دارد با تبیین تعاریف و مفاهیم مربوط به مدیریت بحران کلی و سپس با تاکید بر سیل بپردازد. و در ضمن با مطالعه تجارب مدیریتی در چند کشور سیل خیز به ارائه تجربیات جهانی در این مورد بپردازد.

 

گردشگری روستایی پتانسیلی نهفته در توسعه استان همدان

انجام فعالیتهای گردشگری که مشاغل گوناگونی را هم به دنبال دارد در هر کشوری به عنوان بخشی از فعالیتهای اقتصادی در کنار بخش صنعت و کشاورزی موجب رونق و پیشرفت اجتماعی- اقتصادی آنان می گردد. استان همدان یکی از مکانهای بسیار مساعد برای گردشگری می باشد. بویژه فضاهای روستایی و طبیعت بکر، رودها ، آبشار ها ، غار ها و روستاهای پای کوهی و کوهستانی و باغات و مجموعه روستاهای می تواند وسایل آرامش روح و روان گردشگران را فراهم نماید و نیز برای توسعه روستاهای این منطقه صنعت گردشگری می تواند بسیار مؤثر باشد. در این مقاله سعی براین است که با بیان تعاریف مربوط به گردشگری و گردشگری  روستایی و دیدگاه ها و نظریات مرتبط بیان شده و در نهایت هم برنامه ریزی و ارایه راهکار هایی برای گسترش توریسم روستایی در استان همدان آمده است.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:24  توسط نگین | 

آینده روستاهای ایران در قلمرو سرزمینی

در طول تاریخ روستاها قبل از شهرها پدید آمدند. روستاها به عنوان واحد های تولیدی و منابع تامین کننده بخش عمده ای از مواد اولیه و غذایی مردم، در سیاستگزاری ها و برنامه ریزی های دولت اهمیت بالایی دارند. جامعه روستایی ایران در طول تاریخ در معرض تغییرات اقتصادی و اجتماعی فراوانی قرار گرفته است. بررسی تحولات جمعیت ایران نشان می‎دهد که همواره در ادوار تاریخی مختلف روند جمعیت کشور با فراز و نشیب‎هایی به سمت افزایش جمعیت شهرنشین و کاهش جمعیت روستانشین سوق پیدا کرده است، لیکن آنچه که مسلم است افزایش سهم جمعیت شهرنشین و کاهش سهم جمعیت روستانشین در ترکیب جمعیت کشور در چند دهه‌ گذشته نسبت به قبل از آن شدت بیشتری به خود گرفته است که ناشی از توجه بیشتر به امر توسعه‌ شهری و در مقابل بی توجهی به امر توسعه‌ی روستایی بوده است. به هرجهت ادامه این روند آینده روستاهای ایران را در بستر جغرافیایی ایران با چالش مواجهه می سازد. سوال اساسی این است که با  ادامه روند کاهش جمعیت روستانشینان و بی توجهی به روستاها چه آینده ای را در قلمرو سرزمینی می توان برای روستاهای کشور ترسیم نمود؟ و یا به عبارتی دیگر روستاهای ما در آینده کشور به لحاظ اقتصادی و اجتماعی چه جایگاهی خواهند داشت؟

جهت پاسخ گویی به این سوال از روش مطالعات اسنادی با بررسی منابع کتابخانه ای با تاکید بر تاریخ روستاهای ایران و اسناد برنامه های عمرانی در قبل از انقلاب و برنامه های توسعه در بعد از انقلاب استفاده شده است . یافته ها نشان می دهد که در گذشته روستاهای ما در ساختار اقتصادی و اجتماعی نقش قابل توجهی نسبت به زمان حال داشته اند.

   گردشگری ترکیبی پایدار، پتانسیلی نهفته برای توسعه جزایر خلیج فارس(مورد: قشم)

انجام فعالیتهای گردشگری که مشاغل گوناگونی را هم به دنبال دارد در هر کشوری به عنوان بخشی از فعالیتهای اقتصادی در کنار بخش صنعت و کشاورزی موجب رونق و پیشرفت اجتماعی- اقتصادی آنان می گردد.کشور ایران ازنظر منابع طبیعی جزء10 کشور برتر دنیا می باشد که می تواند از اثرات حاصل از گردشگری در کاهش مشکلات بیکاری و درآمد اقتصادی بهره مند شود، اما با توجه به آمارهای موجود ایران از این فرصت بهره کافی را نبرده است. بطوری که تنها در میان کشور های اسلامی رتبه دهم را دارا می باشد.

امروزه گردشگری هم تاثیر مثبت  و هم منفی را در جامعه میزبان دارد . مقدار و شدت این تاثیرات به وسیله یک دسته از فاکتورهایی مانند گسترش اماکن توریستی، انعطاف پذیری اکوسیستها، الگوها و میزان توسعه امکانات و اندازه کشور تعیین می شود. کشورهای توسعه نیافته تقریبا تاثیرات چشمگیرتری را روی محیط و فرهنگشان در نتیجه جذب توریست داشته اند که به مراتب بیشتر از کشورهای توسعه یافته بوده است.

 یکی از این منابع که می تواند بسیاری از تهدید ها را به فرصت تبدیل کند منابع موجود گردشگری آبی با تاکید بر جاذبه های دریا ها و جزایر می باشد. در مجموع در گردشگری دریا و جزایر، باید از فراغت بعنوان یک روش برای رسیدن به توسعه همه جانبه استفاده کرد. در این بین گردشگری طبیعت[1]، فرهنگ بومی با تاکید بر صنایع دستی جزء اولین مباحثی است که باید مورد توجه قرار گیرد. این همراه با مناظر طبیعی خاص، جذابیتهای دیگر  گردشگری مانند ورزشهای آبی  و برگزاری همایش ها و جشنها می باشد.  در کره زمین شمار زیادی از کشورها هستند که دارای جزایری هستند که متکی به منابع طبیعی، آب و هوا و منظره های جذاب برای جذب توریستها هستند . اغلب، خورشید، دریا و ماسه به این جزایر یک حالت رقابتی برای فعالیتهای توریسم می دهند این فعالیتها در محیطهای ساحلی متمرکز شده اند و سبب تغییراتی در محیط طبیعی می شوند. از طرفی دیگر توریست باعث ارز آوری برای دولت های صاحب جزایر می شود بنابراین تعجبی ندارد که دولتهای این کشورها با ارتقاء در کمپها و امکانات توریستی  و بخشهای هوا و دریا سعی در افزایش جذب توریست جزایرشان داشته باشند. در همین راستا جزیره قشم به عنوان بزرگترین جزیره ایرلنی با برخورداری از جاذبه های اکوتوریستی و تاریخی و فرهنگی یک مجموعه گردشگری را فراهم آورده است. نقطه قوت این جزیره وسعت آن است که می توان با برنامه ریزی کارا و توسعه زیر ساخت ها و زمینه های فعالیت گردشگری از آن به عنوان یک منبع درآمد پایدار استفاده کرد.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:23  توسط نگین | 

نگرش وگرایش جامعه میزبان به توسعه گردشگری در نواحی روستایی

(نمونه مورد مطالعه: دهستان گلیجان، شهرستان تنکابن)

 

  گرایش و حمایت ساکنین یکی از مؤلفه های کلیدی در رویکرد توسعه پایدار گردشگری محسوب می شود. هدف این تحقیق، بررسی عوامل موثر بر گرایش ها و میزان حمایت ساکنین از توسعه گردشگری در نواحی روستایی دهستان گلیجان از توابع شهرستان تنکابن می باشد . این تحقیق به لحاظ روش از نوع پیمایشی میتنی بر استفاده از پرسشنامه می باشد و  به منظور تحلیل متغییرهای مورد مطالعه، از روش های آماری همبستگی ، رگرسیون و آزمون های آماری ناپارامتریک استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد  ماهیت نگرش و گرایش ساکنان محدوده مورد مطالعه نسبت به گردشگری با یکدیگر تفاوت معنی داری دارند و میزان حمایت ساکنان  تحت تاثیر سطح توسعه گردشگری می باشد.  به طوری که  با افزایش میزان اثرات منفی ناشی از توسعه گردشگری در مقایسه با منافع حاصله،  به تدریج از میزان حمایتهای میزبان کاسته خواهد شد.

 

 واژگان کلیدی:  توسعه پایدار گردشگری، نگرش وگرایش جامعه میزبان، نواحی روستایی ، شهرستان تنکابن

ارزیابی چند متغیره مدیریت ریسک سیلاب بر اساس رویکرد تجربی انتخابی

 

مورد: حوزه تیرم رود، شهرستان تنکابن

مخاطرات طبیعی به عنوان پدیده هایی اجتناب ناپذیر در طبیعت وجود دارند و در آینده نیز وجود خواهند داشت. سیل یکی از رایج ترین انواع مخاطرات طبیعی است که از گذشته تا کنون بیشترین آسیب را به جامعه بشری وارد کرده است. روستاها به عنوان نوعی از نقاط سکونتگاهی همواره در معرض آسیب های ناشی از این مخاطره بوده اند و خسارات و تلفات انسانی و مالی سنگینی را از این بابت متحمل شده اند.  در واکنش به این مخاطره تدابیر و اقدامات پیشگیرانه سنتی و مدرن متعددی ارایه شده اند که جوامع متناسب با توان و شرایط خود آنها را بکار گرقته اند.  هدف این تحقیق ارزیابی رجحانات مردم و اندازه گیری تمایل به پرداخت روستائیان در انتخاب و بکار گیری روشهای پیشگیری مخاطرات سیل است.  برای این منظور از روش انتخاب تجربی (Choice Experiment Method) که از جدیدترین روشهای این نوع ارزیابی ها است استفاده شده است.  روشهای پیشگیری و کاهش اثرات سیل از نظر میزان تاثیر آنها در کاهش خسارات مستقیم، کاهش خسارات غیر مستقیم، حفاظت از محیط زیست و هزینه کاربرد آنها مورد ارزیابی قرار می گیرد. نتایج نشان می‌دهند  که روستائیان مایل هستند بخش قابل توجهی از هزینه های کاهش خطر سیل را بپردازند و روشهایی را ترجیح می دهند که در برابر محافظت از محیط زیست رودخانه موثرتر باشند. 

تحلیل اثرات اقتصادی- اجتماعی نواحی صنعتی در توسعه نواحی روستایی

(مورد: ناحیه صنعتی سلیمان آباد تنکابن)

انتقال صنعت به نواحی روستایی به منظور بهره مندی این نواحی از مزایای آن در قالب راهبرد «صنعتی سازی نواحی روستایی» در کشورهای مختلف جهان تجربه شده است. در ایران نیز در راستای صنعتی سازی نواحی روستایی تاکنون 199 ناحیه صنعتی ایجاد شده است که مسلماً پیامدهای مختلفی در ناحیه داشته است. در این پژوهش به منظور تحلیل اثرات اقتصادی- اجتماعی نواحی صنعتی، ناحیه صنعتی سلیمان آباد در شهرستان تنکابن انتخاب شده و این پیامدها در قالب متغیرهای اقتصادی- اجتماعی مورد مطالعه قرار گرفته است. اطلاعات میدانی از طریق پرسشنامه بدست آمده و به کمک آزمونهای آماری تجزیه و تحلیل گردیده است. نتایج بدست آمده بیانگرارتقاء وضعیت اقتصادی- اجتماعی روستائیان شاغل در این واحدها بوده و اثرات اقتصادی-  اجتماعی آن در مجموع مثبت ارزیابی می گردد.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:21  توسط نگین | 

مشکلات گردشگری روستایی

  فقدان مهارتهای مدیریتی

یکی از مشکلات شایع در کشورهای آسیایی ضعف مهارتهای مدیریتی در طرحهای اجرا شده توسط کشاورزان است.همچنین این ضعف گریبان گیر دولتهای محلی ، مقامات مسئول و کارکنان این نهادها در طرح ریزی دستورالعمل های قانونی گردشگری نیز می باشد. بیشتر افراد در این کشورها آشنایی محدود و تجربه ی بسیار اندکی در توسعه ی گردشگری دارند.این مساله مشکلات متعددی را در شناسایی و انتخاب طرحهای مناسب گردشگری جهت صدور مجوز اجرا و همچنین تخمین اثرات این طرحها بر مناطق روستایی به وجود می آورد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم آبان 1389ساعت 16:16  توسط نگین | 

 

 گردشگری روستایی چیست؟

گردشگری روستایی ، گردشگری کشاورزی ، طبیعت گردی و گردشگری سبز از جمله تعابیر متعددی هستند که به فعالیتهای گردشگری واقع در خارج از شهرها اطلاق می گردد.در توجیه شایستگی توجه عادلانه ی دولتها به هر دو رویکرد گردشگری نظرات متنوعی ابراز شده است.برخی متصورند که اعمال هرگونه گردشگری در نواحی روستایی به صرفه است وجوامع روستایی را احیا می کند ولی از دیگر سو برخی معتقدند تنها روستاییان مستحق دریافت مزایایی هستند که از گردشگری روستایی نشات می گیرد. این اظهارنظرها در حالی صورت می گیرد که گردشگری عاملی مهم در سوق دهی سرمایه های شهری و توجه بنگاههای اقتصادی به محیط های روستایی است، لیکن تاثیر بسیار اندکی در افزایش درآمد روستاییان و کشاورزان دارد.

مطمئنا گردشگری با توجه به رویکرد ساکنین مقاصد گردشگری روستایی نسبت به اقتصاد محلی و چگونگی استفاده از محصولات محلی و سرمایه ی بومی شان جلوه های متفاوتی را به خود خواهد دید.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آبان 1389ساعت 10:59  توسط نگین |